واکسن، آگاهی و تشخیص زودهنگام؛ سپر سلامت در برابر عفونتها
عفونتها فقط بیماریهای گذرا نیستند/ التهاب مزمن زمینهساز بیماریهای قلبی، دیابت و سرطان
دکتر فرزین خوروش، متخصص بیماریهای عفونی، عضو هیئت علمی دانشگاه، مدیر گروه و رئیس بخش بیماریهای عفونی، در گفتوگو با خبرنگار وبدا، به تشریح ابعاد مختلف بیماریهای عفونی، نقش التهاب در بروز بیماریهای مزمن، عفونتهای خاموش، سندرمهای پساعفونی، اهمیت واکسیناسیون و باورهای نادرست رایج در این حوزه پرداخت.
-التهاب ناشی از عفونت؛ از واکنش دفاعی تا عامل بیماریهای مزمن
دکتر خوروش با اشاره به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن اظهار کرد: هنگامی که ویروس یا باکتری وارد بدن میشود، سیستم ایمنی برای مقابله با عامل بیماریزا فعال شده و واکنشی به نام التهاب ایجاد میکند. این فرآیند در حالت طبیعی پس از برطرف شدن عفونت پایان مییابد و بخشی از مکانیسم دفاعی بدن محسوب میشود.
وی افزود: گاهی این التهاب برای مدت طولانی در بدن باقی میماند و به جای محافظت از بدن، به بافتها و اندامهای مختلف آسیب میرساند. مطالعات نشان دادهاند التهاب مزمن میتواند احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی، دیابت، برخی سرطانها، بیماریهای مفصلی و حتی برخی اختلالات مغز و اعصاب را افزایش دهد.
این متخصص بیماریهای عفونی تأکید کرد: درمان بهموقع عفونتها تنها برای رفع علائم بیماری نیست، بلکه میتواند از بروز بسیاری از بیماریهای مزمن در سالهای آینده نیز پیشگیری کند. به بیان ساده، التهاب کوتاهمدت دوست بدن است، اما التهاب طولانیمدت میتواند به دشمن سلامت تبدیل شود.
-چرا برخی بیماران پس از بهبود عفونت همچنان علائم دارند؟
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به سندرمهای پساعفونی گفت: در اغلب بیماران، پس از درمان عفونت، بدن به وضعیت طبیعی بازمیگردد، اما در برخی افراد علائم بیماری هفتهها یا حتی ماهها ادامه پیدا میکند که به آن «سندرم پساعفونی» گفته میشود.
وی ادامه داد: علت دقیق این وضعیت هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما احتمال میرود در برخی افراد سیستم ایمنی حتی پس از حذف عامل بیماریزا همچنان فعال باقی بماند. همچنین در بعضی موارد، عفونت به اندامهایی مانند ریه، قلب یا سیستم عصبی آسیب وارد کرده و بدن برای ترمیم این آسیبها به زمان بیشتری نیاز دارد.
دکتر خوروش خستگی مداوم، ضعف، تنگی نفس، سرفه، دردهای عضلانی و مفصلی، اختلال تمرکز، کاهش حافظه، تپش قلب و اختلال خواب را از شایعترین علائم این سندرم برشمرد و گفت: این علائم بهویژه پس از ابتلا به بیماریهایی مانند کووید-۱۹، آنفلوآنزا، منونوکلئوز و برخی عفونتهای گوارشی مشاهده میشود.
وی افزود: تشخیص این وضعیت بر اساس شرح حال، معاینه بالینی و در صورت نیاز انجام آزمایشها و تصویربرداری برای رد سایر بیماریها صورت میگیرد. درمان نیز متناسب با علائم بیمار شامل استراحت، تغذیه مناسب، افزایش تدریجی فعالیت بدنی و توانبخشی است و خوشبختانه در بیشتر بیماران، علائم به مرور کاهش یافته و فرد به زندگی عادی بازمیگردد.
-عفونتهای خاموش؛ بیماریهایی که بدون علامت پیشرفت میکنند
رئیس بخش بیماریهای عفونی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به عفونتهای خاموش اظهار کرد: برخی بیماریهای عفونی ممکن است سالها بدون هیچ علامتی در بدن باقی بمانند، اما در این مدت به تدریج به اندامهای حیاتی آسیب وارد کنند.
وی هپاتیت B و هپاتیت C را از مهمترین نمونههای این بیماریها دانست و گفت: بسیاری از مبتلایان تا سالها از بیماری خود اطلاعی ندارند، اما در صورت تشخیص ندادن و درمان یا کنترل مناسب، احتمال بروز سیروز و سرطان کبد افزایش مییابد.
دکتر خوروش افزود: عفونت HIV نیز ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت یا با علائم خفیف همراه باشد. در حالی که تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند امکان یک زندگی طولانی و طبیعی را برای بیمار فراهم کند، تأخیر در تشخیص موجب تضعیف سیستم ایمنی و افزایش خطر ابتلا به عفونتها و برخی سرطانها خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه برخی موارد سل نهفته و بعضی عفونتهای مزمن قلب نیز ممکن است مدتها بدون علامت باقی بمانند، خاطرنشان کرد: بسیاری از این بیماریها با انجام آزمایشهای ساده قابل تشخیص هستند؛ بنابراین افرادی که در معرض خطر قرار دارند یا سابقه تماس با این بیماریها را دارند، باید طبق نظر پزشک غربالگری شوند.
-واکسیناسیون؛ مؤثرترین ابزار پیشگیری از بیماری و عوارض آن
استاد دانشگاه، واکسیناسیون را یکی از بزرگترین دستاوردهای علم پزشکی دانست و گفت: واکسنها هر سال جان میلیونها نفر را در جهان نجات میدهند و موجب کاهش چشمگیر بیماریهایی شدهاند که در گذشته عامل مرگ یا ناتوانی بودند.
وی ادامه داد: مزیت واکسنها تنها جلوگیری از ابتلا به بیماری نیست، بلکه از بسیاری از عوارض خطرناک نیز پیشگیری میکنند. برای مثال، واکسن هپاتیت B خطر ابتلا به سیروز و سرطان کبد را کاهش میدهد، واکسن HPV از برخی سرطانها پیشگیری میکند و واکسنهای آنفلوآنزا و پنوموکوک احتمال بروز عفونتهای شدید و عوارض قلبی و ریوی را بهویژه در سالمندان و بیماران مزمن کاهش میدهند.
دکتر خوروش درباره نگرانی برخی افراد نسبت به عوارض واکسنها نیز تصریح کرد: شواهد علمی نشان میدهد بروز بیماریهای خودایمنی پس از واکسیناسیون بسیار نادر است، در حالی که خود عفونتها بسیار بیشتر از واکسنها میتوانند باعث التهاب شدید و واکنشهای غیرطبیعی سیستم ایمنی شوند. بنابراین فواید واکسیناسیون به مراتب بیشتر از خطرات احتمالی آن است.
وی افزود: تکمیل برنامه واکسیناسیون علاوه بر محافظت از فرد، موجب کاهش گردش عوامل بیماریزا در جامعه و حفاظت از افرادی میشود که به دلیل ضعف سیستم ایمنی امکان دریافت برخی واکسنها را ندارند.
-باورهای نادرست؛ تهدیدی همسنگ بیماریهای عفونی
این متخصص بیماریهای عفونی با اشاره به نقش اطلاعات نادرست در افزایش مشکلات سلامت گفت: یکی از مهمترین چالشهای امروز، باورهای اشتباه درباره بیماریهای عفونی است که موجب مراجعه دیرهنگام به پزشک، مصرف نادرست دارو یا انتقال بیماری به دیگران میشود.
وی اظهار کرد: یکی از رایجترین باورهای غلط، مصرف آنتیبیوتیک برای هر تب، گلودرد یا سرماخوردگی است، در حالی که بیشتر این بیماریها منشأ ویروسی دارند و آنتیبیوتیک هیچ تأثیری بر آنها ندارد. مصرف بیرویه آنتیبیوتیک تنها مقاومت میکروبی را افزایش داده و درمان عفونتهای آینده را دشوارتر میکند.
دکتر خوروش قطع خودسرانه دارو پس از بهبود نسبی علائم را از دیگر باورهای اشتباه دانست و گفت: از بین رفتن علائم به معنای درمان کامل بیماری نیست و قطع زودهنگام دارو میتواند موجب بازگشت عفونت یا ایجاد مقاومت دارویی شود.
وی تأکید کرد: هرچند استراحت، مصرف مایعات و برخی روشهای خانگی میتوانند در کاهش علائم مؤثر باشند، اما جایگزین درمان علمی، بهویژه در عفونتهای جدی، نیستند. همچنین آگاهی از راههای واقعی انتقال بیماریها، بهترین راه پیشگیری و جلوگیری از نگرانیهای بیمورد است.
-دانشگاه علوم پزشکی اصفهان؛ یکی از قطبهای علمی کشور در حوزه بیماریهای عفونی
دکتر خوروش در پایان با اشاره به جایگاه دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: این دانشگاه با برخورداری از اعضای هیئت علمی مجرب، بیمارستانهای آموزشی و درمانی، مراکز تحقیقاتی و سابقه ارزشمند در مدیریت بیماریهای عفونی، یکی از مراکز علمی برجسته کشور در این حوزه به شمار میرود.
وی افزود: فعالیتهای گسترده آموزشی، پژوهشی و درمانی در زمینه مقاومت میکروبی، بیماریهای نوپدید، عفونتهای ویروسی و مراقبت از بیماران پرخطر، نقش مهمی در ارتقای سلامت جامعه داشته است.
دکتر خوروش خاطرنشان کرد: آینده مبارزه با بیماریهای عفونی در گرو همکاری مردم، پزشکان، دانشگاهها و سیاستگذاران حوزه سلامت است و سرمایهگذاری در پیشگیری، آموزش عمومی، توسعه فناوریهای نوین تشخیصی و حمایت از پژوهشهای علمی، مهمترین راهکار برای کاهش بار بیماریهای عفونی و حفظ سلامت جامعه خواهد بود.
- 4 بازدید
