دبیر اجرایی کنگره کنسرژنومیکس: توسعه پزشکی شخصی‌سازی‌شده به تقویت زیرساخت‌های ژنومیک نیاز دارد

به گزارش خبرنگار وبدا، دبیر اجرایی سومین کنگره بین‌المللی کنسرژنومیکس با اشاره به ظرفیت‌های علمی ایران در حوزه ژنتیک و ژنومیک سرطان گفت: توسعه پزشکی شخصی‌سازی‌شده، تشخیص دقیق‌تر و بهره‌گیری مؤثر از هوش مصنوعی در درمان سرطان، به تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی، توسعه بانک‌های داده استاندارد و حمایت از تجاری‌سازی فناوری‌های نوین نیاز دارد.

دکتر مهرداد زینلیان، متخصص پزشکی مولکولی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در گفت‌وگو با خبرنگار وبدا با تشریح اهداف سومین کنگره بین‌المللی کنسرژنومیکس (CGC2026) اظهار کرد: این رویداد با رویکردی چندرشته‌ای و با هدف تقویت ارتباط میان زیست‌شناسی سرطان، ژنومیک بالینی، بیوانفورماتیک و تجاری‌سازی فناوری برگزار می‌شود و تلاش دارد فراتر از ارائه سخنرانی‌های علمی، زمینه پیوند پژوهش‌های دانشگاهی با نیازهای عملی نظام سلامت را فراهم کند.

وی افزود: در این دوره، آموزش و پژوهش پیشرفته، توسعه فناوری‌های تشخیصی و درمانی و مسئولیت اجتماعی از محورهای اصلی برنامه‌ها هستند. همکاری با پارک‌های علم و فناوری و برگزاری برنامه‌هایی با محوریت «ایده تا استارتاپ» نیز با هدف شناسایی ظرفیت‌های نوآورانه و کمک به تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصولات و خدمات کاربردی دنبال می‌شود.

دبیر اجرایی سومین کنگره بین‌المللی کنسرژنومیکس با اشاره به انتخاب اصفهان برای میزبانی این رویداد گفت: برگزاری کنگره در اصفهان در راستای توسعه متوازن علمی و تمرکززدایی از پایتخت انجام می‌شود. این استان با برخورداری از ظرفیت‌های دانشگاهی، درمانی و پژوهشی می‌تواند زمینه تعامل متخصصان، پزشکان، پژوهشگران و دانشجویان را از نقاط مختلف کشور فراهم کند.

دکتر زینلیان ادامه داد: هدف آن است که ظرفیت‌های علمی موجود در استان‌ها بیش از گذشته در تعاملات ملی و بین‌المللی نقش‌آفرینی کنند و امکان تبادل تجربه و دانش تخصصی، بدون ضرورت تمرکز همه رویدادهای علمی در تهران، گسترش یابد.

وی با اشاره به تجربه دوره‌های پیشین این رویداد بیان کرد: در دوره‌های گذشته، بیش از چهار هزار و ۴۰۰ نفر در این اجتماع علمی حضور داشته‌اند و در دوره جدید تلاش شده است با توسعه رویکردهای بین‌رشته‌ای، ارتباط میان آموزش، پژوهش، فناوری و مسئولیت اجتماعی تقویت شود.

این متخصص پزشکی مولکولی با تشریح محورهای علمی کنگره اظهار کرد: زیست‌شناسی و ژنتیک مولکولی سرطان، سازوکارهای ترمیم DNA، اپی‌ژنومیک، فناوری‌های مولتی‌اومیکس، ترنسکریپتومیکس تک‌سلولی، پروتئومیکس، متابولومیکس و فناوری‌های بررسی فضایی مولکول‌ها از جمله موضوعات مورد توجه در این رویداد هستند.

وی افزود: بررسی RNAهای غیرکدکننده و شبکه‌های تنظیم‌کننده در فرایند سرطان‌زایی، مسیرهای پیام‌رسانی سلولی مرتبط با رشد تومورها و میکرومحیط تومور نیز در برنامه علمی کنگره جایگاه دارند. این حوزه‌ها به شناخت بهتر سازوکارهای ایجاد و پیشرفت سرطان و شناسایی اهداف بالقوه برای تشخیص و درمان کمک می‌کنند.

دکتر زینلیان با اشاره به اهمیت زیست‌نشانگرهای مایع تصریح کرد: بررسی موادی مانند DNA آزاد در گردش خون، DNA مشتق از تومور و سلول‌های توموری در گردش، از زمینه‌های مهم پژوهش در تشخیص و پایش سرطان به شمار می‌رود. این روش‌ها ظرفیت آن را دارند که در شرایط مناسب، اطلاعات تکمیلی درباره ویژگی‌های مولکولی تومور و تغییرات بیماری در اختیار تیم درمان قرار دهند؛ البته کاربرد هر روش به نوع سرطان، اعتبار آزمون و شواهد بالینی موجود بستگی دارد.

دبیر اجرایی کنگره کنسرژنومیکس با تأکید بر اهمیت پزشکی شخصی‌سازی‌شده گفت: در رویکرد سنتی، انتخاب درمان تا حد زیادی بر اساس نوع سرطان و ویژگی‌های عمومی بیماری انجام می‌شود، اما پزشکی دقیق با بررسی ویژگی‌های ژنتیکی و مولکولی بیمار و تومور، امکان انتخاب آگاهانه‌تر گزینه‌های درمانی را فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: شناسایی تغییرات مولکولی مرتبط با سرطان می‌تواند به انتخاب درمان‌های هدفمند، ارزیابی احتمال پاسخ به برخی داروها و پرهیز از تجویز درمان‌هایی که احتمال اثربخشی کمتری دارند کمک کند. با این حال، میزان تأثیر این رویکرد در همه سرطان‌ها یکسان نیست و به نوع بیماری، مرحله آن، وجود نشانگرهای معتبر و شواهد علمی مربوط به هر درمان بستگی دارد.

دکتر زینلیان با اشاره به ظرفیت‌های کشور در این زمینه اظهار کرد: ایران از سرمایه انسانی ارزشمندی در حوزه‌های ژنتیک، انکولوژی و بیوانفورماتیک برخوردار است و متخصصان و مراکز پژوهشی کشور ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه این دانش دارند.

وی افزود: توسعه و تجهیز آزمایشگاه‌های مرجع توالی‌یابی نسل جدید، ایجاد زیرساخت‌های کلان‌داده و حفاظت از اطلاعات ژنومی، بازنگری در تعرفه‌های تشخیصی و درمانی متناسب با فناوری‌های نوین و هماهنگی سیاست‌گذاری‌های نظام سلامت با توسعه خدمات پزشکی دقیق، از اقداماتی است که می‌تواند به گسترش کاربرد این رویکرد کمک کند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را از فناوری‌های اثرگذار بر آینده ژنومیک سرطان دانست و گفت: این فناوری‌ها در تحلیل تصاویر پزشکی و پاتولوژی دیجیتال، بررسی داده‌های حجیم مولکولی، شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با پیشرفت تومور و کشف زیست‌نشانگرهای جدید ظرفیت دارند.

وی افزود: از دیگر کاربردهای مورد بررسی، استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی برای پیش‌بینی پاسخ به برخی درمان‌ها و کمک به فرایند کشف و طراحی دارو است. تحلیل هم‌زمان داده‌های ژنومی، بالینی و سایر اطلاعات زیستی می‌تواند شناخت دقیق‌تری از تفاوت بیماران و ویژگی‌های تومورها فراهم کند.

دکتر زینلیان با اشاره به محدودیت‌های موجود بیان کرد: کمبود زیرساخت‌های پردازشی قدرتمند، نبود استانداردهای یکپارچه برای ثبت و تبادل داده‌های درمانی میان مراکز مختلف و ضرورت حفاظت از محرمانگی اطلاعات بیماران، از چالش‌های مهم این حوزه است.

وی تأکید کرد: استفاده بالینی از الگوریتم‌های هوش مصنوعی باید بر پایه ارزیابی علمی، اعتبارسنجی در جمعیت‌های مناسب و نظارت متخصصان انجام شود. این فناوری می‌تواند ابزار کمکی مؤثری برای پزشکان باشد، اما جایگزین ارزیابی بالینی و تصمیم‌گیری مسئولانه تیم درمان نیست.

دبیر اجرایی سومین کنگره بین‌المللی کنسرژنومیکس درباره جایگاه ایران در این حوزه گفت: کشور در زمینه دانش نظری، تولید مقالات علمی و تربیت نیروی انسانی متخصص ظرفیت‌های ارزشمندی دارد و در حوزه تشخیص‌های مولکولی متداول و برخی آزمون‌های تخصصی ژنتیک نیز اقدامات بومی‌سازی انجام شده است.

وی افزود: با وجود این ظرفیت‌ها، توسعه دسترسی به تجهیزات پیشرفته، تأمین منابع مالی پایدار برای پژوهش‌های بزرگ و تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و نظام درمان از نیازهای مهم کشور به شمار می‌رود.

دکتر زینلیان ادامه داد: بهره‌گیری گسترده‌تر از فناوری‌هایی مانند توالی‌یابی پیشرفته تک‌سلولی و سامانه‌های خودکار آزمایشگاهی، علاوه بر تجهیزات مناسب، به نیروی انسانی آموزش‌دیده، زیرساخت‌های داده‌ای و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد. در کنار این موارد، حمایت از تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی می‌تواند به تبدیل دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها به محصولات و خدمات مورد نیاز نظام سلامت کمک کند.

وی با اشاره به پیوند میان پژوهش و تجاری‌سازی فناوری اظهار کرد: یکی از رویکردهای کنگره، ایجاد ارتباط مؤثرتر میان پژوهشگران، پزشکان، شرکت‌های فناور و مجموعه‌های فعال در حوزه نوآوری است تا مسیر شناسایی ایده‌ها، ارزیابی ظرفیت‌های فنی و توسعه محصولات تشخیصی و درمانی تسهیل شود.

دبیر اجرایی کنگره کنسرژنومیکس افزود: توجه به مسئولیت اجتماعی و آگاهی‌بخشی درباره پیشگیری از سرطان نیز در کنار برنامه‌های تخصصی دنبال می‌شود؛ زیرا توسعه فناوری‌های پیشرفته، زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که با ارتقای سواد سلامت، تشخیص به‌موقع و دسترسی مناسب مردم به خدمات سلامت همراه باشد.

دکتر زینلیان تأکید کرد: آینده ژنومیک سرطان به همکاری میان رشته‌های علمی، توسعه زیرساخت‌های تشخیصی و داده‌ای، حمایت از پژوهش‌های کاربردی و فراهم کردن شرایط بهره‌مندی عادلانه بیماران از دستاوردهای علمی وابسته است. تقویت این مؤلفه‌ها می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های علمی کشور را در مسیر تشخیص دقیق‌تر و انتخاب درمان‌های متناسب با ویژگی‌های هر بیمار فراهم کند.