بهداشت محیط؛ خط مقدم پیشگیری از بیماریها / سلامت جامعه از کیفیت آب و هوا تا مدیریت پسماند
گفتوگو با دکتر ابوالفضل اژدرپور، استاد تمام و عضو هیئت علمی گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
بخش مهمی از عوامل مؤثر بر سلامت انسان خارج از نظام درمان قرار دارد. به همین دلیل، بهداشت محیط با تمرکز بر کیفیت آب و هوا، مدیریت پسماند، آلودگی صوتی و شرایط محیط زندگی، یکی از پایههای اصلی پیشگیری و ارتقای سلامت عمومی است.
دکتر ابوالفضل اژدرپور، استاد تمام و عضو هیئت علمی گروه مهندسی بهداشت محیط دانشکده بهداشت دانشگاه، با اشاره به نقش تعیینکننده محیط زندگی در سلامت انسان اظهار کرد: بهداشت محیط در واقع نوعی پیشگیری در سطح کلان است که با کنترل عوامل محیطی مانند کیفیت هوا، آب و مدیریت پسماند، از بروز بسیاری از بیماریها در جامعه جلوگیری میکند.
-سلامت فقط به پزشک و دارو محدود نمیشود
وی افزود: سلامت انسان تنها به دریافت خدمات درمانی، دارو و مراجعه به پزشک وابسته نیست، بلکه زیربنای آن در محیطی شکل میگیرد که فرد در آن زندگی، کار و فعالیت میکند. بسیاری از عوامل اثرگذار بر سلامت، خارج از نظام درمان قرار دارند و به عوامل ساختاری و محیطی مربوط میشوند.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادامه داد: بنابراین برای ارتقای سلامت عمومی، در کنار تقویت نظام درمان باید بر اصلاح محیط زندگی و کنترل عوامل بیماریزا در منشأ آنها نیز سرمایهگذاری شود؛ زیرا پیشگیری از مواجهه با عامل خطر میتواند از شکلگیری زنجیرهای از مشکلات سلامت جلوگیری کند.
-کیفیت هوا؛ یکی از مهمترین مؤلفههای سلامت
دکتر اژدرپور کیفیت هوا را یکی از مهمترین عوامل محیطی مؤثر بر سلامت دانست و گفت: استنشاق ذرات معلق و آلایندههای گازی تنها به مشکلات تنفسی محدود نمیشود و میتواند بر سیستم قلبی–عروقی نیز اثرگذار باشد.
وی با اشاره به گروههای آسیبپذیر در برابر آلودگی هوا تصریح کرد: کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و ریوی حساسیت بیشتری نسبت به آلودگی هوا دارند و کارگران فضای باز و افرادی که برای مدت طولانی در معرض آلایندهها قرار میگیرند نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
-برآورد سالانه ۶۰ هزار مرگ منتسب به آلودگی هوا
استاد تمام گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه با اشاره به پیامدهای آلودگی هوا گفت: میزان آسیب به نوع و غلظت آلاینده و همچنین مدت مواجهه بستگی دارد و برآوردها نشان میدهد در کشور ما حدود ۶۰ هزار مورد مرگومیر منتسب به آلودگی هوا وجود دارد که بیش از ۹۰ درصد آن به ذرات معلق مربوط میشود.
وی تأکید کرد: کاهش انتشار آلایندهها در کنار رعایت توصیههای بهداشتی در روزهای آلوده، از اقدامات ضروری برای حفاظت از سلامت جامعه است و مدیریت آلودگی هوا نیازمند همکاری بخشهای مختلف و اقدامات مؤثر در سطح شهری و ملی است.
-آب سالم؛ نخستین سد در برابر بیماریها
دکتر اژدرپور درباره اهمیت آب سالم نیز اظهار کرد: آب سالم نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای عفونی مانند اسهالهای میکروبی دارد و میتواند خطر مواجهه با آلایندههای شیمیایی را نیز کاهش دهد.
وی افزود: سلامت آب با شاخصهای میکروبی و شاخصهای شیمیایی از جمله نیترات و فلزات سنگین ارزیابی میشود و ویژگیهای فیزیکی مانند کدورت، رنگ، بو و مزه نیز اهمیت دارند. از این رو پایش آب باید بهصورت مستمر از منبع تا شیر مصرفکننده انجام شود، زیرا احتمال آلودگی تنها به منبع اولیه محدود نیست و ممکن است در شبکه توزیع یا مخزن ساختمان نیز ایجاد شود.
-تغییر اقلیم؛ بحران سلامت عمومی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تغییرات اقلیمی را فراتر از یک مسئله زیستمحیطی دانست و گفت: تغییرات اقلیمی یک بحران سلامت عمومی است و آثار آن میتواند بهصورت زنجیرهای بر سلامت انسان اثر بگذارد.
دکتر اژدرپور ادامه داد: تغییر دمای زمین میتواند تعادل اکوسیستمها را برهم بزند و تغییر در الگوهای بارندگی و خشکسالی نیز کیفیت آب و دسترسی به مواد غذایی را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که در ادامه میتواند زمینهساز سوءتغذیه و بروز بیماریهای مختلف شود.
-مدیریت پسماند؛ دفاع در برابر آلودگی
وی مدیریت صحیح پسماند را یکی دیگر از ارکان مهم بهداشت محیط دانست و اظهار کرد: اگر پسماندها به شکل صحیح مدیریت نشوند، با مجموعهای از مخاطرات از جمله نشت مواد سمی و فلزات سنگین به منابع آب زیرزمینی و تولید گازهای گلخانهای مواجه خواهیم شد.
استاد تمام گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه افزود: انباشت بیرویه پسماند میتواند محل مناسبی برای تجمع حشرات، جوندگان و عوامل بیماریزا ایجاد کند و زمینه انتقال بیماریهای عفونی و گوارشی را افزایش دهد. در این میان، تفکیک پسماند از مبدأ و مدیریت صحیح پسماندهای خطرناک اهمیت ویژهای دارد.
-تفکیک از مبدأ؛ گامی برای حفظ سلامت و منابع
دکتر اژدرپور با تأکید بر اهمیت تفکیک پسماند از مبدأ گفت: زمانی که پسماند خشک مانند کاغذ و پلاستیک با پسماند تر و مواد غذایی مخلوط نشود، ارزش اقتصادی و قابلیت بازیافت آن حفظ میشود، اما اختلاط این مواد میتواند موجب آلودگی و کاهش قابلیت بازیافت پسماندهای خشک شود.
وی درباره پسماندهای پزشکی نیز هشدار داد: پسماند پزشکی با پسماند شهری تفاوت اساسی دارد، زیرا برخی از این پسماندها امکان انتقال مستقیم عوامل بیماریزا را دارند. پسماندهای عفونی، اجسام تیز مانند سرسوزن و تیغه و همچنین مواد شیمیایی و دارویی از جمله مواردی هستند که مدیریت صحیح آنها برای پیشگیری از آسیب به انسان و محیط زیست ضروری است.
-آلودگی صوتی و کیفیت هوای داخل ساختمان
دکتر اژدرپور همچنین با اشاره به آلودگی صوتی و کیفیت هوای داخل ساختمان گفت: مواجهه طولانیمدت با آلودگی صوتی میتواند خواب و تمرکز را مختل و استرس و اضطراب را افزایش دهد و در بلندمدت با افزایش فشار خون و خطر بیماریهای قلبی–عروقی همراه باشد.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه انسان بخش قابل توجهی از زمان خود را در فضاهای بسته سپری میکند، کیفیت هوای مدارس، ادارات و مراکز درمانی نیز اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه هوای نامطلوب داخل ساختمان میتواند با خستگی، سردرد، کاهش تمرکز و افزایش بیماریهای تنفسی همراه شود.
- 5 بازدید
