اختلالات خواب؛ تهدیدی جدی برای سلامت جسم و روان / هشدار عضو هیأت علمی دانشگاه درباره پیامدهای بیخوابی
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مسئول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا (س)، با اشاره به افزایش چشمگیر اختلالات خواب در پی تنشهای روانی و بحرانهای اجتماعی، نسبت به عواقب جبرانناپذیر بیخوابی و سایر اختلالات خواب هشدار داد و بر ضرورت تشخیص و درمان بهموقع این اختلالات تأکید کرد.
دکتر میلاد مسائلی در گفتوگو با ایرنا، ضمن تبیین پیچیدگیهای فرآیند خواب، اظهار داشت: خواب یک فرآیند منفعل و ساده نیست؛ بلکه بخش عمدهای از عملکردهای مغز و تنظیم حیاتی بدن در این زمان اتفاق میافتد. متأسفانه بسیاری از افراد، اختلالات خواب را صرفاً به بیخوابی شبانه تقلیل میدهند، در حالی که دامنه این اختلالات بسیار وسیعتر است.
-طیف گسترده اختلالات خواب؛ از بیخوابی تا وقفه تنفسی
دکتر مسائلی با اشاره به تاریخچه رشته پزشکی خواب در ایران، گفت: اگرچه این رشته در جهان سابقه طولانیتری دارد، اما در ایران نزدیک به دو دهه است که فعالیت تخصصی خود را آغاز کرده و در سالهای اخیر به عنوان یک فوقتخصص، به تشخیص و درمان طیف وسیعی از بیماریهای خواب میپردازد.
وی مهمترین اختلالات خواب را شامل موارد زیر برشمرد:
- بیخوابی، خوابآلودگی مزمن روزانه و پرخوابی
- اختلالات تنفسی مرتبط با خواب (خروپف و وقفه تنفسی)
- اختلالات حرکتی در خواب (دندانقروچه، راهرفتن در خواب، بیقراری پاها و حرکات غیرارادی)
- اختلالات رفتاری خواب در کودکان (همراه با مشکلات تمرکز و بیشفعالی)
- اختلالات ناشی از شیفتهای کاری و تغییرات ریتم شبانهروزی
-تأثیر تنشهای روانی و اجتماعی بر کیفیت خواب
این عضو هیأت علمی با تأکید بر نقش پررنگ اضطراب در بروز اختلالات خواب، خاطرنشان کرد: هر عامل تنشزا، چه اضطرابهای مزمن اقتصادی و چه بحرانهای حاد اجتماعی همچون جنگ، به طور مستقیم منجر به دشواری در شروع خواب، افکار مزاحم، بیداریهای مکرر، خوابهای آشفته و احساس خستگی علیرغم خواب کافی میشود.
وی افزود: در دوران اخیر و همزمان با افزایش تنشهای روانی در جامعه، شاهد افزایش محسوس مراجعه بیماران مبتلا به اختلالات خواب، به ویژه افرادی با زمینه اضطراب، به کلینیک تخصصی بیمارستان الزهرا (س) بودهایم.
-عواقب اختلالات خواب درماننشده؛ از بیماریهای جسمانی تا فروپاشی روابط
مسئول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا (س) با هشدار نسبت به عواقب بلندمدت بیخوابی مزمن، تصریح کرد: اختلالات خواب، به ویژه وقفه تنفسی حین خواب، ارتباط مستقیمی با بروز فشار خون بالا، دیابت، بیماریهای قلبی-عروقی، سکته مغزی و حتی برخی از سرطانها دارند.
وی در ادامه به تبعات روانی و اجتماعی این اختلالات اشاره کرد و گفت: کاهش کیفیت خواب، به مرور زمان به پرخاشگری، اختلال در حافظه و تمرکز، کاهش کارایی در محیط کار و تحصیل، و در نهایت، تخریب روابط خانوادگی و اجتماعی منجر میشود. فردی که خواب کافی و باکیفیت ندارد، توانایی لازم برای تعامل مؤثر با همسر، فرزندان و اطرافیان خود را از دست میدهد.
-چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
دکتر مسائلی با بیان اینکه بسیاری از افراد علائم هشداردهنده را نادیده میگیرند، بر لزوم مراجعه به پزشک در صورت بروز هر یک از نشانههای زیر تأکید کرد:
- خوابآلودگی مفرط در طول روز، به ویژه در هنگام کار، مطالعه یا رانندگی
- خروپف شدید همراه با قطع و وصل شدن تنفس در خواب (که توسط همخوابه گزارش میشود)
- انجام حرکات غیرارادی یا راه رفتن در خواب
- احساس گزگز، مورمور یا بیقراری شدید در پاها پیش از خواب
- بروز خوابهای چندثانیهای حین رانندگی یا از دست دادن ناگهانی ارتباط با محیط
وی هشدار داد که این علائم میتوانند خطرات جبرانناپذیری مانند تصادفات رانندگی را به همراه داشته باشند و نباید ساده انگاشته شوند.
-هشدار نسبت به خوددرمانی؛ اشتباهی که درمان را پیچیده میکند
عضو هیأت علمی دانشگاه با ابراز نگرانی از رواج خوددرمانی در بین بیماران، گفت: متأسفانه بسیاری از افراد به جای مراجعه به پزشک، به مصرف خودسرانه داروهای خوابآور یا توصیههای غیرتخصصی در فضای مجازی روی میآورند. این اقدام نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه موجب وابستگی دارویی و دشواری در روند درمان میشود.
وی در خصوص مصرف خودسرانه ملاتونین نیز هشدار داد و افزود: ملاتونین یک داروی خوابآور نیست؛ بلکه تنظیمکننده ساعت بیولوژیک بدن است و مصرف آن باید صرفاً با تجویز پزشک و در موارد خاص صورت گیرد. تحقیقات جدید نشان دادهاند که مصرف خودسرانه این ماده میتواند در برخی گروههای سنی و بیماران خاص، به ویژه مبتلایان به دیابت، با عوارض همراه باشد.
-درمان مؤثر؛ فراتر از دارو درمانی
دکتر مسائلی با تأکید بر اینکه رویکرد اصلی درمان اختلالات خواب، صرفاً دارودرمانی نیست، خاطرنشان کرد: در بسیاری از بیماران، درمانهای شناختی-رفتاری و اصلاح رفتارهای نادرست مرتبط با خواب، نقش اصلی را ایفا میکنند. این روشها به افراد کمک میکند تا نگرش خود را نسبت به خواب تغییر دهند و عادات ناسالم را کنار بگذارند.
-بهداشت خواب؛ گام نخست در پیشگیری و درمان
مسئول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا (س)، رعایت اصول بهداشت خواب را مهمترین راهکار پیشگیرانه و درمانی دانست و به مخاطبان توصیه کرد:
- اتاق خواب را صرفاً به استراحت و خواب اختصاص دهند و از کار کردن، تماشای تلویزیون، یا استفاده از تلفن همراه در رختخواب خودداری کنند.
- در صورت عدم بروز خواب پس از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، از رختخواب خارج شده و در محیطی آرام به فعالیتی آرامشبخش (مانند مطالعه یا گوش دادن به موسیقی ملایم) بپردازند و پس از احساس خوابآلودگی مجدداً به تخت بازگردند.
- از مصرف مواد محرک نظیر قهوه، چای پررنگ، سیگار و قلیان، به ویژه در ساعات پایانی روز، پرهیز کنند.
- ساعت خواب و بیداری خود را منظم نگه دارند و از مواجهه با نورهای سفید و آبی (صفحات نمایشگر) حداقل یک ساعت پیش از خواب اجتناب کنند.
- از گفتگوهای تنشزا و فکر کردن به مشکلات در ساعات پایانی شب خودداری نمایند.
-تأکید بر سلامت خواب کودکان و نوجوانان
دکتر مسائلی با اشاره به شیوع روزافزون اختلالات خواب در کودکان و نوجوانان، هشدار داد: استفاده طولانیمدت از بازیهای رایانهای و شبکههای اجتماعی تا نیمهشب، ساعت طبیعی خواب را مختل کرده و به کاهش تمرکز، افت تحصیلی و مشکلات رفتاری در آنان منجر میشود. در برخی موارد، تشخیص بیشفعالی در کودکان، در واقع نتیجه کمبود خواب یا اختلالات زمینهای خواب است که با اصلاح آن، بسیاری از مشکلات رفتاری برطرف میشود.
-الگوی مراجعه؛ شیوع بیشتر بیخوابی در زنان
بر اساس آمار ارائهشده توسط این عضو هیأت علمی، حدود ۶۰ درصد از مراجعهکنندگان به کلینیکهای خواب را بیماران مبتلا به بیخوابی تشکیل میدهند. وی افزود: شیوع بیخوابی در زنان، به ویژه در آستانه یائسگی و به دلیل نوسانات هورمونی، به مراتب بیشتر از مردان است. در مقابل، اختلالات تنفسی خواب و خروپف در مردان، که اغلب با اضافه وزن و سبک زندگی ناسالم مرتبط است، از شایعترین علل مراجعه به شمار میرود.
دکتر مسائلی در پایان، بر ضرورت توجه جدی به اختلالات خواب تأکید کرد و از شهروندان خواست در صورت تداوم علائمی نظیر بیخوابی، خروپف شدید، خوابآلودگی روزانه یا اختلال در تمرکز و حافظه به مدت بیش از چند هفته، هر چه سریعتر به پزشک یا کلینیکهای تخصصی خواب مراجعه کنند.
وی بار دیگر هشدار داد که خوددرمانی و مصرف بیرویه داروهای خوابآور و گیاهی، نه تنها راهگشا نیست، بلکه میتواند روند درمان را با مشکل مواجه کرده و عوارض جبرانناپذیری برای فرد به همراه داشته باشد.
- 6 بازدید
